Toezicht groeit twee keer zo hard als het Rijk

Het aantal mensen dat namens de overheid toezicht houdt, groeit al vijftien jaar harder dan de overheid zelf, en die groeit weer harder dan de economie. Dat is de korte versie. De lange versie staat in de jaarverslagen van de toezichthouders zelf, en die tellen preciezer dan een gemiddelde.

Zeven toezichthouders bestaan sinds 2010 in dezelfde vorm, zonder fusie of splitsing, en publiceren voor beide jaren een bezetting in fte. Samen telden zij in 2010 2.730 fte en in 2025 4.772 fte. Dat is 75% meer. Het Rijk als geheel, zonder Defensie, telde eind 2010 114.328 fte en eind 2025 160.016 fte, een groei van 40,0%. Het arbeidsvolume van de hele Nederlandse economie groeide tussen 2010 en 2025 van 7,035 miljoen naar 8,413 miljoen arbeidsjaren, oftewel 19,6%.

De Autoriteit Persoonsgegevens is de uitschieter. Het College bescherming persoonsgegevens, zoals het toen heette, had in 2010 een gemiddelde bezetting van 79 fte en eind dat jaar 79,6 fte. In 2025 was de gemiddelde eigen bezetting 311,5 fte en stonden er eind december 349 fte, inhuur en detachering meegeteld. Op de eigen bezetting is dat 294% groei, op de bezetting inclusief inhuur 338%.

Staatstoezicht op de Mijnen telde op 31 december 2010 57 fte en op 31 december 2025 188 fte. De Nederlandse Zorgautoriteit ging van 254 fte eind 2009 naar 520,89 fte eind 2025. Agentschap Telecom, nu de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, had in 2010 een gemiddelde bezetting van 276,6 fte en in 2025 van 497,4 fte. Het Commissariaat voor de Media groeide van 51,62 fte eind 2010 naar 80 fte eind 2025.

De twee financiele toezichthouders groeiden trager, maar zijn veel groter. De AFM had in 2010 gemiddeld 474 fte in vaste dienst en in 2025 806 fte, een groei van 70%. Inclusief tijdelijke inhuur ging het van 495 naar 827 fte. De AFM schrijft de groei in 2025 zelf toe aan voornamelijk nieuwe toezichttaken. DNB telde in 2010 gemiddeld 1.538 fte en in 2025 2.368 fte, een groei van 54%. DNB is geen zuivere toezichthouder: de centrale bank doet ook monetair beleid en betalingsverkeer, en van de bezetting van 2025 stond 748 fte in de begroting van het toezicht.

De grootste toezichthouder van het land zit niet in de zeven, omdat hij in 2012 uit drie diensten is gevormd. De NVWA telde in 2025 gemiddeld 3.692 fte, exclusief externe inhuur. Voor 2011, het eerste jaar met een gerealiseerde bezetting van de fusieorganisatie, staat in het jaarverslag van het ministerie 2.347 fte, en op 1 januari 2011 stond er 2.422 fte. Ten opzichte van 2011 is dat 57% groei. Maar van de 475 fte die er in 2025 bij kwamen, is ongeveer 300 fte de Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector, die op 1 januari 2025 in de NVWA opging. Zonder die overname is de groei sinds 2011 45%.

Voor de rijksinspecties die in 2012 zijn gefuseerd is geen zuivere vergelijking met 2010 mogelijk, en dit paper maakt hem dan ook niet. De Arbeidsinspectie telde eind 2010 784 fte; de Nederlandse Arbeidsinspectie, waarin ook de Inspectie Werk en Inkomen en de SIOD opgingen, telde eind 2025 1.874 fte. De Inspectie Verkeer en Waterstaat telde eind 2010 798 fte; de Inspectie Leefomgeving en Transport, samengevoegd met de VROM-Inspectie, telde in 2025 1.626 fte. De Inspectie Justitie en Veiligheid had eind 2012, haar eerste jaar, een bezetting van 59 fte en in 2025 een formatie van 149,55 fte.

Wat wel over de hele rijksdienst te volgen is, is de werksoort inspectie in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk. Die telde eind 2021 7.924 fte en eind 2025 10.580 fte, een groei van 33,5% in vier jaar. Alle rijksmedewerkers samen groeiden in die vier jaar 22,0%, van 131.132 naar 160.016 fte. Het toezicht groeit dus ook binnen het Rijk anderhalf keer zo hard als het gemiddelde.

De groei volgt de wet. Elke grote sprong in een jaarverslag valt samen met een nieuwe wettelijke taak, en de organisaties schrijven dat er zelf bij.

De Autoriteit Persoonsgegevens groeide van 75,7 fte begin 2017 naar 157,1 fte eind 2018, het jaar waarin de AVG van kracht werd. Daarna kwamen het toezicht op algoritmes en op cookies, waarvoor het kabinet eind 2023 extra geld vrijmaakte. De Kansspelautoriteit telde in 2021 91,6 fte en in 2025 168 fte: in oktober 2021 ging de onlinegokmarkt open en kwam er een vergunningstelsel met toezicht op reclame en verslavingspreventie. Staatstoezicht op de Mijnen verdrievoudigde na de Groningse aardbevingen; de 57 fte van 2010 hielden toezicht op winning, de 188 fte van 2025 ook op de afbouw ervan, op geothermie en op de opslag van gas en CO2.

Bij de financiele toezichthouders komt de groei uit Europa. De AFM noemt nieuwe toezichttaken als hoofdreden voor de 66 fte die er in 2025 netto bij kwamen. DNB zegt in het jaarverslag 2025 dat de kosten sinds 2020 zijn opgelopen door nieuwe wettelijke taken, hogere lonen, versterking van de IT en de verbouwing van het hoofdkantoor. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur groeide van 373,8 fte in 2021 naar 497,4 fte in 2025, de jaren waarin de Europese regels voor netwerkbeveiliging en producten met digitale elementen naar Nederland kwamen.

Het Rijk als geheel kende de grootste sprong tussen 2018 en 2022, van 113.533 naar 138.376 fte. Dat is 21,9%, of ongeveer 25.000 fte, en het is het cijfer waarmee de budgettaire bijlage bij het hoofdlijnenakkoord van 2024 de eerste apparaatskorting motiveerde. De jaren daarna vertraagde het: 6,2% groei in 2024, 1,9% in 2025.

Drie dingen halen de scherpte van het cijfer af, en die horen erbij.

Ten eerste is 2010 een gunstig gekozen beginjaar. Het Rijk kromp na 2010 eerst, tot 109.150 fte in 2015, en begon pas daarna te groeien. Wie vanaf 2015 telt, komt op 46,6% groei, wie vanaf 2010 telt op 40,0%. Voor de sector openbaar bestuur als geheel geldt het omgekeerde: die kromp van 585.000 arbeidsjaren in 2010 naar 532.000 in 2018 en staat in 2025 op 638.000. Over de hele periode is dat 9,1% groei, minder dan de helft van de economie. Het openbaar bestuur als geheel groeide dus trager dan de markt. Alleen het Rijk, en daarbinnen het toezicht, groeide harder.

Ten tweede is de groei in 2025 al gestokt. De ACM daalde van 784,4 fte eind 2024 naar 760,6 fte eind 2025, na een vacaturestop tot juli. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd daalde van 994 naar 954 fte. De NZa bleef staan op 520,89 fte tegen 520,41 een jaar eerder. DNB kondigde in november 2025 aan 10% op de begroting te besparen, ongeveer €60 mln, en zegt dat dat gepaard gaat met het verlies van arbeidsplaatsen. De AFM en de Autoriteit Persoonsgegevens groeiden in 2025 nog wel.

Ten derde is het toezicht klein. De zestien organisaties in de tweede figuur tellen samen 14.873 fte, 0,18% van de 8,413 miljoen arbeidsjaren in Nederland. Een groei van 75% op een kleine basis is voor de arbeidsmarkt van juristen, accountants en inspecteurs merkbaar. Voor de overheidsfinancien is het een afrondingsverschil naast de zorg en het onderwijs.

De cijfers zelf hebben ook randen. De AFM en DNB publiceren jaargemiddelden, de meeste inspecties een stand op 31 december. De Autoriteit Persoonsgegevens telt inhuur en detachering mee in haar ultimocijfer, de NVWA juist niet. Waar dit paper twee jaren vergelijkt, zijn ze op dezelfde definitie uit hetzelfde jaarverslag gelezen. Waar dat niet kon, staat het erbij.

De begroting rekent op krimp. Het kabinet-Schoof legde in mei 2024 een apparaatskorting op die oploopt tot €1 mrd structureel, met de groei van 2018 tot 2022 als motivering. Het kabinet-Jetten zette daar in januari 2026 twee posten bovenop: een efficiencytaakstelling die oploopt tot €392 mln in 2030 en een taakstelling vernieuwing rijksdienst van €1 mrd vanaf 2030. Samen €1,4 mrd in 2030, boven op de €1 mrd van Schoof.

Het Centraal Planbureau telt daar €0,2 mrd van mee. In de analyse van het coalitieakkoord van februari 2026 zegt het CPB dat het de veronderstelde ombuiging op kerndepartementen en uitvoeringsorganisaties niet plausibel acht zolang niet is ingevuld welke overheidstaken vervallen, en dat grote ombuigingen op het apparaat in het verleden te ambitieus bleken. Voor de vernieuwing rijksdienst van €1 mrd neemt het CPB niets op, omdat boven op de maximale generieke korting niet verder generiek te korten valt. In 2024 zei het CPB hetzelfde over de korting van Schoof en rekende het €0,4 mrd in plaats van €0,9 mrd in 2028.

Het kabinet zoekt de invulling bij een commissie. Op 26 juni 2026 stelde het de Commissie Toekomst Rijksdienst in, onder voorzitterschap van Herna Verhagen, met de opdracht de rijksdienst door te lichten en aanbevelingen te doen voor een slagvaardiger overheid. Het rapport moet uiterlijk eind december 2026 bij de minister liggen. De taakstellingen zelf ontzien de politie, het gevangeniswezen, het Openbaar Ministerie en de rechtspraak. De toezichthouders staan niet op die lijst. In de antwoorden op Kamervragen van februari 2026 daalt de begroting van de ILT van €232 mln in 2024 naar €229 mln in 2030 en die van de NVWA van €510 mln realisatie in 2024 naar €488 mln in 2030, onder voorbehoud van de verdeling van de taakstellingen.

In de nationale rekeningen van Eurostat groeide de Nederlandse werkgelegenheid in openbaar bestuur en defensie tussen 2010 en 2025 met 9,8%, van 623.000 naar 684.000 personen. De totale werkgelegenheid groeide 18,0%. Het aandeel van het openbaar bestuur daalde daardoor van 7,1% naar 6,6%. Dat patroon is Europees: in elk van de acht vergeleken landen behalve Ierland daalde het aandeel.

De Nederlandse reeks heeft een knik die de andere landen missen. Tussen 2010 en 2016 kromp het openbaar bestuur hier van 623.000 naar 564.000 personen, 9,5% minder. Sinds 2019 groeit het weer: 18,1% tegen 8,2% voor de hele werkgelegenheid, en het aandeel steeg elk jaar behalve 2022. De Nederlandse overheid haalt dus een krimp van de jaren tien in, en doet dat sneller dan de buren.

De omvang blijft bescheiden. De OESO telt de hele overheid, met onderwijs en publieke zorg erbij, op 12,3% van de Nederlandse werkgelegenheid in 2023, tegen 18,4% gemiddeld in de OESO-landen. Die maat is niet dezelfde als de Eurostat-sectie, die alleen bestuur en defensie telt ongeacht wie de werkgever is, en de twee horen niet in een grafiek.

• De vraag van toezichthouders naar juristen, accountants, IT-auditors en data-analisten was tussen 2018 en 2025 een structurele concurrent voor werkgevers in de financiele en zakelijke dienstverlening. Die concurrent stapt in 2026 op de rem.
• De taakstellingen raken kerndepartementen en ondersteuning eerder dan het primaire toezicht. DNB zegt dat de reorganisatie het Intern Bedrijf betreft, de ondersteunende diensten, niet het toezicht zelf. Wie in ondersteunende functies werft, ziet vanaf 2027 aanbod uit de publieke sector.
• Het CPB telt van de €1,4 mrd besparing €0,2 mrd mee. Wie plannen maakt op een krimpende overheid, plant op een politiek voornemen, niet op een doorgerekend cijfer. Het rapport van de Commissie Toekomst Rijksdienst in december 2026 is het eerste moment waarop dat verandert.
• De groei van het toezicht volgt wetgeving, niet conjunctuur. Nieuwe Europese regels voor kunstmatige intelligentie, digitale weerbaarheid en duurzaamheidsrapportage brengen nieuwe taken mee. Een toezichthouder die nu krimpt, kan daardoor over twee jaar weer werven.
• Voor een bureau dat de overheid als klant heeft, zit de vraag bij de gefuseerde inspecties die nog groeien: de Nederlandse Arbeidsinspectie, de ILT en de Inspectie van het Onderwijs groeiden elk in 2025, de laatste met 46% sinds 2021.

De aanleiding was een telling van het FD, gepubliceerd in september 2026, die op ruim 18.000 fte bij toezichthouders en inspectiediensten in 2025 uitkomt tegen 11.000 in 2010, een groei van zo'n 60%. Dit paper heeft het onderliggende artikel niet gelezen en gebruikt die telling niet als eigen cijfer. Het FD publiceert niet welke organisaties het meetelt, dus de 18.000 is niet te reconstrueren. De zestien organisaties hier tellen 14.873 fte in 2025; het verschil zit in organisaties die het FD wel en dit paper niet meetelt, of andersom. Elk cijfer in dit paper is gelezen uit het jaarverslag van de organisatie zelf, uit het jaarverslag van het moederministerie, uit de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk, uit CBS StatLine, uit de Eurostat-API of uit de genoemde CPB-publicaties.

De zeven organisaties in de eerste figuur zijn gekozen omdat ze sinds 2010 niet zijn gefuseerd of gesplitst en voor beide jaren een bezetting publiceren. Meetmomenten: AFM gemiddelde bezetting in vaste dienst (474 in 2010, 806 in 2025); DNB gemiddeld aantal fte (1.538, 2.368); Autoriteit Persoonsgegevens gemiddelde bezetting (79, 311,5); NZa bezetting ultimo 2009 en ultimo 2025 (254, 520,89), omdat de jaarrekening 2010 niet online staat; Commissariaat voor de Media ultimo (51,62, 80); Staatstoezicht op de Mijnen ultimo (57, 188); Agentschap Telecom en RDI gemiddelde bezetting (276,6, 497,4), waarbij het cijfer van 2010 24 fte niet-ambtelijk personeel bevat. De som is 2.730,2 tegen 4.771,8 fte.

Rijk: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2011, tabel 2.8, 114.328 fte in sector Rijk op 31 december 2010, uit de salarisadministraties; Jaarrapportage 2025, tabel 34, 160.016 fte eind 2025 uit O&P Rijk, met dezelfde bron voor 2021 tot 2024 en Jaarrapportage 2022, tabel 34, voor 2018 tot 2022. Beide tellen de ministeries zonder Defensie, de Rechtspraak en de Hoge Colleges van Staat onder de CAO Rijk. De werksoort inspectie staat in tabel 32 van de Jaarrapportage 2025 (7.924 in 2021, 10.580 in 2025). De Jaarrapportage 2011 geeft voor 2010 een werksoort inspectie en toezicht van 6.597 fte, maar met een bredere populatie inclusief zelfstandige bestuursorganen, dus die twee reeksen zijn hier niet aan elkaar gekoppeld.

Economie: CBS StatLine 85918NED, arbeidsvolume naar bedrijfstak uit de nationale rekeningen, jaargemiddelden, werknemers en zelfstandigen. Arbeidsjaren A-U 7.035.000 in 2010 en 8.413.000 in 2025; sectie O 585.000, 532.000 in 2018 en 638.000 in 2025. De jaren 2024 en 2025 zijn voorlopig. Deze tabel verving in 2025 de tabellen 84166NED en 84164NED en is er niet mee te mengen.

Europa: Eurostat nama_10_a64_e, werkgelegenheid in personen naar bedrijfstak, binnenlands concept, sectie O en totaal, voor Nederland, Duitsland, Belgie, Frankrijk, Denemarken, Zweden, Oostenrijk, Ierland en de EU-27. Voor 2025 zijn alleen Nederland, Frankrijk en Denemarken beschikbaar; Nederland en Frankrijk zijn voorlopig. De arbeidskrachtenenquete (lfsa_egan2) geeft voor Nederland 34,3% groei in sectie O, maar heeft een reeksbreuk in 2021 en is daarom niet gebruikt. OESO: Government at a Glance 2025, werkgelegenheid bij de overheid als aandeel van de totale werkgelegenheid, 2023.

Niet gevonden in een primaire bron: de bezetting van de VROM-Inspectie, de Inspectie voor de Gezondheidszorg, de Inspectie van het Onderwijs, de Erfgoedinspectie, de Inspectie Werk en Inkomen, de SIOD en de Consumentenautoriteit in 2010, en de afzonderlijke bezetting van VWA, AID en Plantenziektenkundige Dienst in 2010. Voor de ACM geldt daardoor alleen dat NMa (411,7 fte eind 2010) en OPTA (143 fte eind 2009) samen 554,7 fte telden tegen 760,6 fte voor de ACM eind 2025, zonder de Consumentenautoriteit. De omvang van de reorganisatie bij DNB in fte is door DNB zelf niet gepubliceerd in een document dat dit paper kon lezen; persberichten van begin september 2026 noemen 290 fte, en dat cijfer staat hier als niet-gelezen bron, niet als eigen cijfer. Het begrotingsakkoord van augustus 2026 was op 9 september 2026 nog niet gepubliceerd; de Miljoenennota 2027 verschijnt op 15 september 2026.

Gelezen maar niet zelf gecontroleerd: de KPMG-doorrekening waarop de Autoriteit Persoonsgegevens haar groeipad naar 470 fte baseerde, en het rapport Doorpakken van ABDTOPConsult uit 2012 over de formatie van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Beide worden genoemd in de jaarverslagen en zijn hier niet als bron gebruikt.